NAMASZCZENIE
CHORYCH - W KATECHIZMIE KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO
Rozdział drugi
SAKRAMENTY UZDROWIENIA
1420 Przez sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego
człowiek otrzymuje nowe życie w Chrystusie. Przechowujemy jednak
to życie "w naczyniach glinianych" (2 Kor 4, 7). Obecnie jest
ono jeszcze "ukryte z Chrystusem w Bogu" (Kol 3, 3). Jesteśmy
jeszcze w "naszym przybytku doczesnego zamieszkania" (2 Kor 5,
1), poddani cierpieniu, chorobie i śmierci. To nowe życie
dziecka Bożego może ulec osłabieniu, a nawet można je utracić
przez grzech.
1421 Nasz Pan Jezus Chrystus, lekarz naszych dusz i ciał,
który odpuścił grzechy paralitykowi i przywrócił mu zdrowie
ciała , chciał, by Kościół mocą Ducha Świętego kontynuował Jego
dzieło uzdrawiania i zbawiania, które obejmuje także jego
członki. Jest to celem dwóch sakramentów uzdrowienia: sakramentu
pokuty i namaszczenia chorych.
Artykuł piąty
NAMASZCZENIE CHORYCH
1499 "Przez święte chorych namaszczenie i modlitwę kapłanów
cały Kościół poleca chorych cierpiącemu i uwielbionemu Panu, aby
ich podźwignął i zbawił; a nadto zachęca ich, aby łącząc się
dobrowolnie z męką i śmiercią Chrystusa, przysparzali dobra
Ludowi Bożemu".
I. Podstawy tego
sakramentu w ekonomii zbawienia
Choroba w życiu ludzkim
1500 Choroba i cierpienie zawsze należały do
najpoważniejszych problemów, poddających próbie życie ludzkie.
Człowiek doświadcza w chorobie swojej niemocy, ograniczeń i
skończoności. Każda choroba może łączyć się z przewidywaniem
śmierci.
1501 Choroba może prowadzić do niepokoju, do zamknięcia się w
sobie, czasem nawet do rozpaczy i buntu przeciw Bogu, ale może
także być drogą do większej dojrzałości, może pomóc lepiej
rozeznać w swoim życiu to, co nieistotne, aby zwrócić się ku
temu, co istotne. Bardzo często choroba pobudza do szukania Boga
i powrotu do Niego.
Chory wobec Boga
1502 Człowiek Starego Testamentu przeżywa chorobę w obliczu
Boga. Wobec Boga wypowiada on swoją skargę na chorobę i błaga
Pana życia i śmierci o uzdrowienie. Choroba staje się drogą
nawrócenia, a Boże przebaczenie zapoczątkowuje powrót do zdrowia.
Izrael doświadcza tego, że choroba w tajemniczy sposób wiąże się
z grzechem i złem, natomiast wierność Bogu, według Prawa,
przywraca życie, "bo Ja, Pan, chcę być twym lekarzem" (Wj 15,
26). Prorok przewiduje, że cierpienie może także mieć wartość
odkupieńczą w stosunku do grzechów innych ludzi. W końcu Izajasz
zapowiada, że nadejdzie dla Syjonu czas, gdy Bóg przebaczy mu
wszelki grzech i uleczy wszelką chorobę.
Chrystus - lekarz
1503 Współczucie Chrystusa dla chorych i liczne uzdrowienia z
różnego rodzaju chorób są wymownym znakiem, że "Bóg łaskawie
nawiedził lud swój" (Łk 7,16) i że Królestwo Boże jest bliskie.
Jezus ma nie tylko moc uzdrawiania, lecz także moc przebaczania
grzechów. Przyszedł, by uleczyć całego człowieka, duszę i ciało;
jest lekarzem, którego potrzebują chorzy. Jego współczucie dla
wszystkich cierpiących posuwa się tak daleko, że Jezus utożsamia
się z nimi: "Byłem chory, a odwiedziliście Mnie" (Mt 25, 36).
Jego szczególna miłość do ludzi dotkniętych słabością nie
przestaje w ciągu wieków pobudzać chrześcijan do specjalnej
troski o tych, którzy cierpią na ciele i duszy. Znajduje się ona
u podstaw podejmowania niestrudzonych wysiłków, by ulżyć im w
cierpieniu.
1504 Często Jezus żąda od chorych wiary. By ich uzdrowić,
posługuje się znakami, takimi jak dotknięcie śliną i nałożenie
rąk, nałożenie błota i obmycie. Chorzy starają się Go dotknąć, "ponieważ
moc wychodziła od Niego i uzdrawiała wszystkich" (Łk 6, 19). W
ten sposób w sakramentach Chrystus nadal "dotyka", aby nas
uzdrowić.
1505 Wzruszony tylu cierpieniami, Chrystus nie tylko pozwala
dotykać się chorym, lecz także bierze na siebie ich nędzę: "On
wziął na siebie nasze słabości i nosił nasze choroby" (Mt 8,
17). Nie uleczył wszystkich chorych. Jego uzdrowienia były
znakami przyjścia Królestwa Bożego, zapowiadały uzdrowienie
bardziej radykalne: zwycięstwo nad grzechem i śmiercią przez
Jego Paschę. Na krzyżu Chrystus wziął na siebie cały ciężar zła
i zgładził "grzech świata" (J 1, 29), którego skutkiem jest
właśnie choroba. Przez swoją mękę i śmierć na krzyżu Chrystus
nadał cierpieniu nowe znaczenie; teraz może ono upodabniać nas
do Niego i jednoczyć nas z Jego zbawczą męką.
"Uzdrawiajcie chorych..."
1506 Chrystus wzywa swoich uczniów, by szli za Nim, niosąc z
kolei własny krzyż. Idąc za Nim, uzyskują oni nowe spojrzenie na
chorobę i chorych. Jezus wprowadza ich w swoje ubogie i
poświęcone służbie życie oraz daje im udział we własnym posłaniu
współczucia i uzdrawiania: "Oni... wyszli i wzywali do
nawrócenia. Wyrzucali też wiele złych duchów oraz wielu chorych
namaszczali olejem i uzdrawiali" (Mk 6, 12-13).
1507 Zmartwychwstały Pan ponawia to posłanie ("W imię moje...
na chorych ręce kłaść będą, a ci odzyskają zdrowie": Mk 16,
17-18). Potwierdza je przez znaki, jakich dokonuje Kościół,
wzywając Jego imienia. Znaki te świadczą w specjalny sposób, że
Jezus jest naprawdę "Bogiem, który zbawia.
1508 Duch Święty udziela niektórym specjalnego charyzmatu
uzdrawiania, by ukazać moc łaski Zmartwychwstałego. Nawet
najbardziej intensywne modlitwy nie przynoszą jednak uzdrowienia
wszystkich chorób. I tak św. Paweł musi usłyszeć od Pana:
"Wystarczy ci mojej łaski. Moc bowiem w słabości się doskonali"
(2 Kor 12, 9), i że cierpienia, jakie znosi, mają sens, ponieważ
"ze swej strony w moim ciele dopełniam braki udręk Chrystusa dla
dobra Jego Ciała, którym jest Kościół" (Kol 1, 24).
1509 "Uzdrawiajcie chorych!" (Mt 10, 8). Kościół otrzymał to
zadanie od Pana i stara się je wypełniać zarówno przez opiekę,
jaką otacza chorych, jak i przez modlitwę wstawienniczą, przez
którą łączy się z nimi. Kościół wierzy w ożywiającą obecność
Chrystusa, lekarza dusz i ciał. Obecność ta działa szczególnie
przez sakramenty, a w sposób zupełnie specjalny przez
Eucharystię - Chleb, który daje życie wieczne. Św. Paweł
dostrzega jego związek ze zdrowiem ciała.
1510 Kościół w czasach apostolskich zna jednak specjalny
obrzęd przeznaczony dla chorych. Mówi o tym św. Jakub: "Choruje
ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się
modlili nad nim i namaścili go olejem w imię Pana. A modlitwa
pełna wiary będzie dla chorego ratunkiem i Pan go podźwignie, a
jeśliby popełnił grzechy, będą mu odpuszczone" (Jk 5, 14-15).
Tradycja uznała w tym obrzędzie jeden z siedmiu sakramentów
Kościoła.
Sakrament chorych
1511 Kościół wierzy i wyznaje, że wśród siedmiu sakramentów
istnieje jeden specjalnie przeznaczony do umocnienia osób
dotkniętych chorobą - namaszczenie chorych:
Święte namaszczenie chorych zostało ustanowione przez Pana
naszego Jezusa Chrystusa jako prawdziwy i właściwy sakrament
Nowego Testamentu, o którym wspomina św. Marek, lecz poleca go
wiernym i ogłasza Jakub Apostoł i brat Pana.
1512 W tradycji liturgicznej na Wschodzie i na Zachodzie mamy
już od czasów starożytnych świadectwa o namaszczaniu chorych
poświęconym olejem. W ciągu wieków namaszczenie chorych było
coraz częściej udzielane wyłącznie umierającym. Z tego powodu
otrzymało ono nazwę "ostatniego namaszczenia". Pomimo tej
ewolucji Kościół w liturgii nigdy nie przestawał prosić Pana, by
chory odzyskał zdrowie, jeśli to służyłoby jego zbawieniu.
1513 Konstytucja apostolska Sacram unctionem infirmorum z 30
listopada 1972 roku zgodnie ze wskazaniami Soboru Watykańskiego
II ustaliła, że w obrządku rzymskim będą odtąd obowiązywały
następujące zasady:
Sakramentu namaszczenia chorych udziela się chorym,
namaszczając ich na czole i dłoniach olejem z oliwek lub
stosownie do okoliczności innym olejem roślinnym, należycie
poświęconym, wymawiając tylko jeden raz następujące słowa: "Przez
to święte namaszczenie niech Pan w swoim nieskończonym
miłosierdziu wspomoże ciebie łaską Ducha Świętego. Pan, który
odpuszcza ci grzechy, niech cię wybawi i łaskawie podźwignie".
II. Kto otrzymuje ten sakrament i
kto go udziela?
W przypadku poważnej choroby...
1514 Namaszczenie chorych "nie jest sakramentem przeznaczonym
tylko dla tych, którzy znajdują się w ostatecznym
niebezpieczeństwie utraty życia. Odpowiednia zatem pora na
przyjęcie tego sakramentu jest już wówczas, gdy wiernym zaczyna
grozić niebezpieczeństwo śmierci z powodu choroby lub starości".
1515 Jeśli chory, który został namaszczony, odzyskał zdrowie,
w przypadku nowej ciężkiej choroby może ponownie przyjąć ten
sakrament. W ciągu tej samej choroby namaszczenie chorych może
być udzielone powtórnie, jeśli choroba się pogłębia. Jest rzeczą
stosowną przyjąć sakrament namaszczenia chorych przed trudną
operacją. Odnosi się to także do osób starszych, u których
pogłębia się słabość.
"...niech sprowadzi kapłanów Kościoła"
1516 Tylko kapłani (biskupi i prezbiterzy) są szafarzami
namaszczenia chorych. Obowiązkiem duszpasterzy jest pouczanie
wiernych o dobrodziejstwach tego sakramentu. Wierni powinni
zachęcać chorych do wezwania kapłana i przyjęcia tego sakramentu.
Chorzy powinni przygotować się do jego przyjęcia przez dobre
dyspozycje, z pomocą duszpasterza i całej wspólnoty kościelnej,
która w szczególny sposób powinna otaczać chorych swoją modlitwą
i braterską pomocą.
III. Jak udziela się tego sakramentu?
1517 Tak jak wszystkie sakramenty namaszczenie chorych jest
celebracją o liturgiczną i wspólnotową niezależnie od tego, czy
jest udzielane w rodzinie w szpitalu czy w Kościele, jednemu
choremu czy całej grupie chorych. Bardzo odpowiednia jest
celebracja namaszczenia chorych podczas Eucharystii, pamiątki
Paschy Pana. Jeśli okoliczności tego wymagają, jego celebracja
może być poprzedzona sakramentem pokuty, a po jego przyjęciu
następuje Eucharystia. Jako sakrament Paschy Chrystusa
Eucharystia powinna być zawsze ostatnim sakramentem ziemskiej
pielgrzymki, "wiatykiem" na "przejście" do życia wiecznego.
1518 Słowo i sakrament tworzą nierozerwalną całość.
Celebracja zaczyna się liturgią słowa, poprzedzoną aktem
pokutnym. Słowa Chrystusa i świadectwo Apostołów budzą wiarę
chorego i wspólnoty, by prosić Pana o moc Jego Ducha.
1519 Celebracja namaszczenia chorych obejmuje przede
wszystkim następujące elementy: "kapłani Kościoła" (Jk 5,14)
wkładają w milczeniu ręce na głowy chorych i modlą się nad
chorymi w wierze Kościoła; jest to epikleza właściwa dla tego
sakramentu; następnie namaszczają chorego świętym olejem,
poświęconym, jeśli to możliwe, przez biskupa. Czynności
liturgiczne wskazują na łaski, jakich ten sakrament udziela
chorym.
IV. Skutki sprawowania tego
sakramentu
1520 Szczególny dar Ducha Świętego. Pierwszą łaską sakramentu
namaszczenia chorych jest łaska umocnienia, pokoju i odwagi, by
przezwyciężyć trudności związane ze stanem ciężkiej choroby lub
niedołęstwem starości. Ta łaska jest darem Ducha Świętego, który
odnawia ufność i wiarę w Boga oraz umacnia przeciw pokusom złego
ducha, przeciw pokusie zniechęcenia i trwogi przed śmiercią.
Wsparcie Pana przez moc Jego Ducha ma prowadzić chorego do
uzdrowienia duszy, a także do uzdrowienia ciała, jeśli taka jest
wola Boża, ponadto, "jeśliby popełnił grzechy, będą mu
odpuszczone" (Jk 5,15).
1521 Zjednoczenie z męką Chrystusa. Przez łaskę tego
sakramentu chory otrzymuje siłę i dar głębszego zjednoczenia z
męką Chrystusa. Jest on w pewien sposób konsekrowany, by
przynosić owoc przez upodobnienie do odkupieńczej śmierci
Zbawiciela. Cierpienie - następstwo grzechu pierworodnego -
otrzymuje nowe znaczenie: staje się uczestnictwem w zbawczym
dziele Jezusa.
1522 Łaska eklezjalna. Chorzy, którzy przyjmują ten sakrament,
"łącząc się dobrowolnie z męką i śmiercią Chrystusa,
przysparzają dobra Ludowi Bożemu". Celebrując ten sakrament,
Kościół w komunii świętych wstawia się w intencji chorego. Ze
swej strony chory przez łaskę tego sakramentu przyczynia się do
uświęcenia Kościoła i do dobra wszystkich ludzi, dla których
Kościół cierpi i ofiaruje się przez Chrystusa Bogu Ojcu.
1523 Przygotowanie do ostatniego przejścia. Jeśli sakrament
namaszczenia chorych udzielany jest wszystkim, którzy cierpią z
powodu ciężkiej choroby i niedołęstwa, to tym bardziej jest on
przeznaczony dla tych, którzy zbliżają się do kresu życia, tak
że nazywano go również sacramentum exeuntium, "sakramentem
odchodzących". Namaszczenie chorych dopełnia rozpoczęte przez
chrzest dzieło naszego upodobnienia się do misterium Śmierci i
Zmartwychwstania Chrystusa. Jest ono ostatnie w szeregu świętych
namaszczeń, które wyznaczają etapy życia chrześcijanina:
namaszczenie przy chrzcie wycisnęło na nas pieczęć nowego życia;
namaszczenie przy bierzmowaniu umocniło nas do życiowej walki.
To ostatnie namaszczenie otacza koniec naszego ziemskiego życia
jakby ochroną, zabezpieczającą nas na ostatnią walkę przed
wejściem do domu Ojca.
V. Wiatyk, ostatni sakrament
chrześcijanina
1524 Tym, którzy kończą swoje ziemskie życie, Kościół poza
namaszczeniem z chorych ofiaruje Eucharystię jako wiatyk.
Przyjęcie Komunii Ciała i Krwi Chrystusa w chwili przejścia do
Ojca ma szczególne znaczenie i wagę. Zgodnie ze słowami Pana
Eucharystia jest zaczątkiem życia wiecznego i mocy
zmartwychwstania: "Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma
życie wieczne, a Ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym" (J 6, 54).
Jako sakrament Chrystusa, który umarł i zmartwychwstał, jest ona
sakramentem przejścia ze śmierci do życia, przejścia z tego
świata do Ojca.
1525 Podobnie jak sakramenty chrztu, bierzmowania i
Eucharystii konstytuują jedność nazywaną "sakramentami
wtajemniczenia chrześcijańskiego", tak można powiedzieć, że
pokuta, namaszczenie chorych i Eucharystia jako wiatyk, gdy
życie chrześcijańskie osiąga swój kres, są "sakramentami, które
przygotowują do Ojczyzny", lub sakramentami, które stanowią
zakończenie ziemskiej pielgrzymki.
W skrócie
1526 "Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów
Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię
Pana. A modlitwa pełna wiary będzie dla chorego ratunkiem i Pan
go podźwignie, a jeśliby popełnił grzechy, będą mu odpuszczone"
(Jk 5,14-15).
1527 Sakrament namaszczenia chorych udziela specjalnej łaski
chrześcijaninowi, który doświadcza trudności związanych ze
stanem ciężkiej choroby lub starości.
1528 Stosowny czas na przyjęcie namaszczenia chorych zachodzi
wtedy, gdy wierny staje wobec niebezpieczeństwa śmierci z powodu
choroby lub starości.
1529 Za każdym razem, gdy chrześcijanin zostaje dotknięty
ciężką chorobą, może otrzymać święte namaszczenie; również wtedy,
gdy już raz je przyjął i nastąpiło nasilenie się choroby.
1530 Sakramentu namaszczenia chorych mogą udzielać tylko
kapłani (prezbiterzy lub biskupi). Przy jego sprawowaniu używają
oni oleju poświęconego przez biskupa lub w razie potrzeby przez
samego prezbitera, który celebruje ten sakrament.
1531 Istota celebracji tego sakramentu polega na namaszczeniu
czoła i rąk chorego (w obrządku rzymskim) lub innych części
ciała (w obrządkach wschodnich); namaszczeniu towarzyszy
modlitwa liturgiczna kapłana - celebransa, który prosi o
specjalną łaskę tego sakramentu.
1532 Skutki specjalnej łaski sakramentu namaszczenia chorych
są następujące:
- zjednoczenie chorego z męką Chrystusa dla jego własnego
dobra oraz dla dobra całego Kościoła; - umocnienie, pokój i
odwaga, by przyjmować po chrześcijańsku cierpienia choroby lub
starości; - przebaczenie grzechów, jeśli chory nie mógł go
otrzymać przez sakrament pokuty; - powrót do zdrowia, jeśli to
służy dobru duchowemu; - przygotowanie na przejście do życia
wiecznego.
ODWIEDZINY CHORYCH - odbywają się w pierwsze
piątki miesiąca lub na zyczenie
